kennisbank
Data en statistiek: waarom vergelijkbaarheid telt
Een tijdreeks is alleen bruikbaar als de categorie door de jaren heen hetzelfde betekent. Wat een stille definitiewijziging met cijfers doet.
Statistiek leeft van vergelijkbaarheid. Een cijfer over dit jaar zegt weinig; een cijfer naast dat van vorig jaar zegt veel. Die vergelijking werkt alleen als de categorie ondertussen hetzelfde is gebleven.
Wat een definitiewijziging doet
Als een registratie halverwege overstapt van geboortegeslacht naar zelfgekozen aanduiding, verandert de inhoud van de categorie zonder dat de naam verandert. Een verschuiving in de cijfers is dan niet meer te onderscheiden van een echte verandering in de werkelijkheid.
Waar het het zwaarst weegt
Bij grote categorieën is het effect klein: een handvol gevallen verandert het gemiddelde van miljoenen niet. Bij zeldzame gebeurtenissen en kleine deelgroepen ligt dat anders — daar kan een klein aantal het percentage merkbaar bewegen.
Hoe statistische bureaus het oplossen
Door beide gegevens te registreren en in de toelichting te vermelden welke definitie is gebruikt. Dat kost een kolom extra en houdt de reeks bruikbaar.
Wat een lezer kan doen
Zoek bij elk cijfer over mannen en vrouwen de toelichting op: wat is hier geregistreerd, en sinds wanneer? Twee bronnen die elkaar tegenspreken, blijken verrassend vaak een andere definitie te hanteren.
Over de auteur
Marieke den Ouden schrijft op deze site over de registratie van sekse in zorg, data en voorzieningen. De teksten geven algemene voorlichting en vervangen geen medisch advies.